"(...) Bölgenin hanedan ailelerinden gelen, genç Laz aydınlarının İstanbul’daki Laz gençlerini örgütleyerek, Osmanlı Devleti’nin politik ve kültürel etki alanından pek de uzaklaşmadan, ama dönemin şartlarının dayattığı şekilde Lazistan’da özerk bir idari yapının kurulması için çaba harcaması, Lazların kendi tarihlerinde emsalsiz bir örnektir.
Dönemin gazete ve arşiv belgeleriyle inceleyeceğimiz bu süreci iyi tahlil etmek ve şartları önyargılarımızdan bağımsız düşünmemiz gerektiğini, en önemlisi de resmi tarihin kötüleyip ‘düşman’ ya da ‘zararlı’ sıfatlarıyla nitelendirdiği kişi ve kurumlara yaklaşımlarımızı daha sorgulayıcı ve eleştirel bir surete tebdil edemeden dönemi anlamamızın zor olacağını belirtmek isterim.
Son yüzyılda Lazlar adına yaşanan gelişmeler incelenince, Laz kimlik ve kültür çalışmalarının, egemen güçler tarafından hareket sahası ortadan kaldırılması durumunda, başka bir sahada ve ‘zamanın ruhu’na uyan farklı bir surette yeniden ortaya çıktığını, kendini yeniden yarattığını söyleyebiliriz. Tıpkı bu kitapta inceleyeceğimiz 1910’ların Modern Osmanlı Devletin’de, 1930’larda Chitaşi önderliğinde, Sovyetler Birliği’nde, 1980’lerde Almanya’da yaşayan gurbetçi Lazlar ve akademisyenler arasında olduğu gibi. Bu düşünce Türkiye şartlarının iyileşmesiyle birlikte, ancak 90’larda Türkiye’ye yeniden dönebilmiştir.
Bununla birlikte, Laz kimlik ve kültür çalışmalarının her dönemde zayıf kaldığı ve çoğu zaman dar bir aydın çevresinde hapsolduğu gerçeği, tekrar hatırlatmamız gereken, gözardı edilemeyecek bir olgudur. Öyle ki bu hareket hiçbir zaman geniş bir kitleye açılamamış ve halkı modüle etme kabiliyeti kazanamamıştır.
II. Meşrutiyet ve Mütareke yıllarında, Osmanlı İstanbul’unda Laz aydınlarının en fazla tartıştıkları konu, şüphesiz I. Dünya Harbi neticesinde Osmanlı’nın meçhul geleceğiydi. Dönemin siyasi gelişmeleri can yakıcı bir surette hissediliyor, muharebeler, işgaller, antlaşmalar büyük demografik çalkantıları beraberinde getiriyordu. Bir tarafta bunlar olurken Batılı devletlerin merkezi hükümeti baskı altında tutmaları ve askeri sisteminin çöküşüyle Osmanlı’da göreceli bir özgürlük ortamının oluştuğunu söyleyebiliriz. Bu politik ortamda çeşitli cemiyetler, birbirinden farklı amaç ve taleplerle ortaya çıkmaya başladı. Günümüzün derneklerine karşılık gelebilecek bu cemiyetler içerisinde partileşenler de olmuştur. (...)" (Sayfa 2)