Projeler

Türkiye’de Kültürel Çoğulluğun Bağımsız Araştırmacıları ve Sivil Toplum Kuruluşları için Eğitim ve Ağ Oluşturma Projesi (2018 - 2019)

İstanbul Bilgi Üniversitesi Türkiye Kültürleri Araştırma Grubu tarafından Nisan 2018 – Eylül 2019 tarihleri arasında yürütülen “İstanbul’da Kültürel Çeşitliliğin Sivil Toplum Aktörlerini Güçlendirme ve Kapasite Geliştirme Projesi” İstanbul İsveç Başkonsolosluğu ve Açık Toplum Vakfı desteğiyle gerçekleşmiştir.

-  A  +

Nisan 2017 – Mart 2018 tarihleri arasında İsveç İstanbul Başkonsolosluğu, Anadolu Kültür ve Açık Toplum Vakfı’nın desteğiyle gerçekleşen “İstanbul’da Kültürel Çeşitliliğin Sivil Toplum Aktörlerini Güçlendirme ve Kapasite Geliştirme Projesi”nin tamamlanmasıyla başlayan, bu projenin devamı niteliğindeki “Türkiye’de Kültürel Çoğulluğun Bağımsız Araştırmacıları ve Sivil Toplum Kuruluşları için Ağ Oluşturma ve Eğitim Projesi” Nisan 2018 – Eylül 2019 tarihleri arasında gerçekleşmiştir. Bu proje döneminde niteliksel ve niceliksel genişlemeler planlanmış ve proje etkinlikleri bu doğrultuda düzenlenmiştir.  2017-18 proje döneminden farklı olarak yeni dönem etkinlikleri İstanbul kültürleri de dahil edilecek şekilde, İstanbul’u aşan bir boyu kazanmıştır.

Türkiye’de Kültürel Çoğulluğun Bağımsız Araştırmacıları ve Sivil Toplum Kuruluşları için Ağ Oluşturma ve Eğitim Projesi kapsamında hem sınıf-içi hem sahada uygulamalı eğitimler, farklı kurumlarda ihtiyaçları doğrultusunda düzenlenen atölyeler, sergi, paneller, söyleşiler ve konferanslar düzenlenmiştir. Ayrıca farklı kültürler veya daha genel anlamda kültürel çeşitlilik konusunda faaliyetler yürüten akademi dışındaki araştırmacı ve kurumlarla (dernek, vakıf, yayınevi, gazete, dergi vs.) kurulan güçlü bağ, bu proje döneminde de yeni iş birlikleriyle devam etmiştir.

Proje Ekibi

Projenin koordinatörlüğünü Prof. Dr. Bülent Bilmez (İstanbul Bilgi Üniversitesi) yaptığı, koordinatör yardımcılığını ise Elif Yıldız (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) ve Gül Hür'ün (İstanbul Bilgi Üniversitesi) üstlendiği projenin eğitim ve etkinlik koordinasyonunda Dr. Esengül Ayyıldız, Ar. Gör. Zeynep Yeşim Gökçe (İstanbul Bilgi Üniversitesi), Bayram Şen ve Ferda Önen Cemri (Hafıza Merkezi) görev almıştır.

Kültürel Çeşitlilik Araştırmaları Yaz Okulu (8 – 12 Ağustos 2018, Kartepe)

Kültürel çoğulluğun sivil toplum aktörleri ve araştırmacıları için eğitim ve ağ oluşturma amacıyla hazırlanan “Kültürel Çeşitlilik Araştırmaları Yaz Okulu” Friedrich Naumann Vakfı desteğiyle 8 – 12 Ağustos 2018 tarihleri arasında Kartepe’de gerçekleşmiştir.

Yaz okuluna farklı kültürler hakkında çalışmalar yürütmekte olan 50’den fazla kişi başvurmuştur. Başvurusu kabul edilen katılımcılardan 15 kişi yaz okuluna katılmıştır. Beş gün süren eğitim boyunca İstanbul Bilgi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Bülent Bilmez, Ar. Gör. Zeynep Yeşim Gökçe, Mimar Sinan Üniversitesi’nden Prof. Dr. Şükrü Aslan ve Türkiye Kültürleri Araştırma Grubu’ndan Dr. Esengül Ayyıldız, Elif Yıldız, Ferda Önen Cemri ve Gül Hür kültürel çeşitlilik araştırmalarında teori, metodoloji, arşiv ve dokümantasyon ile teknik ekipman kullanımı üzerine toplam 36 saat ders vermiştir. Yaz okulu boyunca akademik derslerin yanı sıra grup dinamiklerini güçlendirici ve kültürel çeşitlilik temasını pekiştirici grup oyunları da İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Kuluçka Merkezi’nden destek alınarak gerçekleşmiştir. 

Yaz okulu, İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde Ekim ayında gerçekleştirilecek sınıf-içi eğitimin beş güne sıkıştırılmış yoğun bir versiyonu olarak uygulanmıştır. Ayrıca yaz okulu katılımcılarımız, sınıf-içi eğitimde alanında uzman hocaların düzenlediği derslere davet edilmiş, buradaki dersleri de takip etmelerine olanak sağlanmıştır. 

Yaz okulunun sonunda, katılımcıların saha araştırması yapmak istedikleri konular hakkında teklif sunmaları talep edilmiştir. Yaz okulu katılımcılarından 12 kişi, Uygulamalı Saha Eğitimi danışmanlarına araştırma projelerini sunarak bir sonraki aşamaya geçmeye hak kazanmıştır.

Sınıf-içi Eğitim (13 – 28 Ekim 2018, İstanbul Bilgi Üniversitesi)

Sınıf-içi eğitim, 13 – 28 Ekim 2018 tarihleri arasındaki üç hafta sonu boyunca, İstanbul Bilgi Üniversitesi santralistanbul Kampüsü’nde, programa katılmak isteyen akademi dışından araştırmacıların ve yüksek lisans öğrencilerinin başvuruları neticesinde belirlenmiş 47 kişinin katılımıyla gerçekleşmiştir. Eğitim, yaz okulunda olduğu gibi teorik kavramsal çerçeve, metodoloji, arşiv ve dokümantasyon ile teknik ekipman kullanımı derslerinden oluşmuştur. Proje eğitimcilerinin yanı sıra farklı alanlarda uzman eğitimciler de derslere davet edilmiş ve tartışmaların geliştirilmesine katkıda bulunmuşlardır. Prof Dr. Bülent Bilmez, Prof. Dr. Suavi Aydın, Doç. Dr. Yıldırım Şentürk, Dr. Barış Ünlü, Dr. Cihangir Gündoğdu, Dr. Egemen Yılgür, Dr. Esengül Ayyıldız, Dr. Ethem Özgüven, Dr. Melissa Bilal, Ar. Gör. Zeynep Yeşim Gökçe, Elif Yıldız, Ferda Önen Cemri, Halil Öz, Gül Hür ve Salt’tan Sinem Gülmez sınıf-içi eğitim boyunca ders veren eğitmenlerdir.

Sınıf-içi eğitimin sonunda, katılımcıların saha araştırması yapmak istedikleri konular hakkında teklif sunmaları beklenmiştir. Sınıf içi eğitim katılımcılarından 17 kişi, Uygulamalı Saha Eğitimi danışmanlarına araştırma projelerini sunarak bir sonraki aşamaya geçmeye hak kazanmıştır. 

Uygulamalı Saha Eğitimi (Kasım 2018 – Mayıs 2019)

Yedi aylık uygulamalı saha çalışması dönemi Kasım ayında, 12'si yaz okulundan ve 17'si sınıf içi eğitimden oluşan 29 araştırma projesi ile başlamıştır. Danışmanların rehberliğinde, eğitim katılımcılarının önerdikleri araştırma projeleri üzerine yoğunlaşılarak çalışmalar şekillendirilmiş ve katılımcıların araştırmaya ilgisi güçlendirilmiştir. Prof. Dr. Bülent Bilmez, Dr. Esengül Ayyıldız, Ar. Gör. Zeynep Yeşim Gökçe ve Ferda Önen Cemri’nin danışmanlık görevini üstlendiği uygulamalı saha eğitiminde öğrencilerin çalışma planları oluşturulmuş ve nihai ürünlerin ortaya çıkarılması için her katılımcı için çalışma programı oluşturulmuştur. Bu eğitim süreci katılımcıların çalışmalarını aktarma, diğer katılımcılarından görüşlerini ve desteklerini alma ve proje ekibinin çalışmalarının ilerleme seviyelerini görebilmeleri için planlanmış uygulamalı saha eğitimi toplantıları ile devam etmiştir. Bu süreçte dört adet toplantı gerçekleşmiştir. Saha eğitimi boyunca tamamlanan çalışmalar turkiyekulturleri.org sitesinden görülebilir. 

Uygulamalı Saha Eğitimi Toplantıları (Kasım 2018 – Mayıs 2019)

Uygulamalı Saha Eğitimi katılımcılarının çalışmalarını aktarma, diğer saha eğitimi katılımcılarının da değerlendirme ve önerilerini alma ve proje ekibinin çalışmaların ilerleme seviyelerini görebilmeleri için planlanan uygulamalı saha eğitimi toplantıları iki ayda bir olmak üzere toplam dört kez gerçekleşmiştir. Bu toplantılar sayesinde, tüm katılımcılar birbirlerinin devam eden araştırmalarına aşina olma fırsatı yakalamışlardır. Bu etkileşim sayesinde, katılımcıların Türkiye’deki kültürel çeşitlilik ile ilgili farkındalıkları artmıştır. Farklı kültürel gruplar üzerine çalışan katılımcılar arasında diyalog kurulmuş ve olası işbirliklerinin önü açılmıştır. Katılımcılar bu toplantıda genel olarak çalışmalarının gelişimi, sahada yaşadıkları zorlukları ve çalışmalarının son halini aktarmışlardır.  Ayrıca bu aktarım sonrasında katılımcılar, danışmanlar ve diğer katılımcılardan aldıkları geri bildirimlerle çalışmalarını geliştirme fırsatı bulmuşlardır. İlki 28 Kasım 2018 SALT Galata’da gerçekleşmek üzere sırasıyla 18 Ocak 2019, 16 Mart 2019 ve 26 Mayıs 2019'da İstanbul Bilgi Üniversitesi santralistanbul Kampüsü’nde gerçekleştirilmiştir.

2018 – 2019 Dönemi STK'lar için Eğitim Atölyeleri (Kasım 2018 – Mayıs 2019)

Eğitim atölyeleri serisi, Türkiye’de kültürel gruplarla ilgili akademi dışından çalışmalarını sürdüren sivil toplum kuruluşlarının bu alandaki eksikliklerinin giderilmesi ve ihtiyaç duydukları eğitim modüllerinin oluşturulması için düzenlenmiş bir seridir. Atölyeler temel olarak, sivil toplum aktörlerinin topladıkları verilerin işlenmesi ve saklanması konusunda bilgi eksikliği yaşaması nedeniyle toplanan verilerin işlevsiz hale gelmesi, uygulanacak yöntem açısından bilgi kirliliğinin olması ve temel kaynakların bulunmaması, insan hakları konusunda kullanabilecekleri hakların bilinmemesi ve kanunlardan yeterince haberdar olunmaması, teknik ekipman kullanımı bilinmediği için dışarıdan sürekli destek alınmasının doğurduğu maddi yükün caydırıcı özellik taşıması gibi çok temel sorunlara çözüm oluşturmak amacıyla tasarlanmıştır. Bu amaçla, akademinin belli alanlardaki birikiminin proje aracılığıyla kültürel çoğulluğun temsilcisi ve araştırmacısı konumunda olan sivil toplum aktörlerine aktarımı planlanmıştır. Bu atölyeler düzenlenmeden önce ilgili kurumlarla ön görüşmeler yapılarak kurumlarına dair eksiklikler belirlenmiş ve atölye içerikleri bu doğrultuda düzenlenmiştir. Atölye programlarının genel çerçevesi, aşağıdaki modüllerden biri ya da birden fazla üzerinden şekillenmektedir:

  • Sözlü tarih ve saha metodolojisi
  • Kapasite geliştirme ve ağ oluşturma
  • Fon geliştirme ve proje hazırlama teknikleri
  • Kütüphane ve arşiv
  • Kültürel Çeşitlilik/Çoğulluk Araştırmalarına Giriş
  • Saha Çalışmasında Belgesel Sinema
  • Sözlü Tarih ve Katılımcı Kültürel Miras Yönetimi
     

Kurumlar, yukarıda sıralanan modül programlardan birini seçebileceği gibi atölye içerikleri kurumların yeni önerileriyle de şekillenmiştir. Bunun dışında, İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Kuluçka Merkezi işbirliği ile aşağıda yer alan başlıklarda atölye içerikleri sunulmuştur. 

  • Proje yönetimi
  • Gönüllülerle Çalışma
  • Finansal Kaynaklar

Bu atölyeler, 2018 – 2019 dönemi boyunca altı farklı kurumda düzenlenmiştir: Hemşin Kültürünü Araştırma ve Yaşatma Derneği (HADİG), İsmail Beşikçi Vakfı, Laz Enstitüsü, Şamil Eğitim ve Kültür Vakfı, Yeniköy Rum Vakıfları ve Zaza Dil ve Kültür Derneği (Zaza-Der)’dir. Ayrıca İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde talep eden tüm kurumların katılımına açık bir şekilde, belgesel sinema ve proje yazımı başlıklarında atölye dizisi düzenlenmiştir. Belgesel Sinemacıları Birliği’nin katkılarıyla üç gün boyunca süren belgesel film gösterimleri ve yönetmenleriyle söyleşileri ile katılımcıların süreçlerin nasıl ilerlediği, çekim, kurgu ve bütçe konularını belgesel sinemacılardan dinleme fırsatı yakalamışlardır. Buna ek olarak bir günlük belgesel sinema atölyesi yapılmış ve belgesel sinemacılıkla ilgili teknik detaylara odaklanılmıştır. İkinci atölye dizisi ise İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Kuluçka Merkezi’nden Prof. Dr. Nurhan Yentürk’ün düzenlediği iki bölümlük proje yazım atölyesi olmuştur. Bu atölyelerde katılımcılar, proje fikrinin oluşmasından uygulamasına kadar geçen sürece dair detaylı bir eğitim almışlardır.

“Bir Dilin Peşinde” Sergisi (23 Mayıs - 17 Haziran 2019, Karşı Sanat Çalışmaları)

Friedrich Ebert Stiftung, İsveç İstanbul Başkonsolosluğu ve Açık Toplum Vakfı desteği ile İstanbul Bilgi Üniversitesi Türkiye Kültürleri Araştırma Grubu tarafından hayata geçirilen Bir Dilin Peşinde Sergisi, 23 Mayıs – 17 Haziran 2018 tarihleri arasında Karşı Sanat’ta sergilenmiştir. Sergi süresince düzenlenen paneller ise sergiyi tamamlayan etkinlikler olarak sergi mekanında gerçekleştirilmiştir.

1990’ların ilk yarısından itibaren dünyanın pek çok farklı ülkesinde ve eş zamanlı olarak Türkiye’de yeşermeye başlayan kimlik mücadelesi ve kültürel canlanmalar ayrı ayrı dil ve inanç gruplarını etkilemiştir. Bu canlanmanın tarihsel hikayesi sergi kapsamında Adigece, Ermenice (Batı Ermenicesi), Hemşince, Kürtçe ve Lazca dillerinin kültürel üretimlerine odaklanılarak aktarılmaya çalışılmıştır. Sergide adı geçen dil gruplarının ana akım medyada yer bulamayan hikâyesini görünür kılmak hedeflenmiştir. Bu dillerin 1990’ların başından itibaren kısmen Türkiye’de ve kısmen de Türkiye dışında yeşermeye başlayan ‘uyanışları’, mücadeleleri ve üretimleri, dil topluluklarının sahip olduğu heterojenliğe vurgu yapacak şekilde sergilenmiştir. Kültürel üretimin kapsamı ise alfabe, edebiyat, müzik, ders kitapları, kitap yayıncılığı, süreli yayınlar, radyo-televizyon ile sınırlı tutulmuştur.

Sergi kapsamında çeşitli görüşmeler ve video çekimleri yapılmıştır. Bu görüşmelerden bir kısmı sergi materyallerinin toplanmasına katkı sunarak serginin içeriğinin oluşmasında yardımcı olurken bir kısmı ise video formatında izleyicilere sunulmuştur. Videolar için seçilen temsilciler bilgi ve deneyimlerine dayanarak, Türkiye'nin azınlık dilleri hakkında danışılabilecek kişilerden oluşmaktadır. Bu kişiler sırasıyla; Yaşar Güven (Jıneps Gazetesi), Hikmet Akçiçek (Hemşin Kültürünü Araştırma ve Yaşatma Derneği), Sevan Değirmenciyan (Aras Yayınları), Zana Farqînî (Kürt Araştırmaları Derneği) ve İsmail Bucaklişi’dir (Laz Enstitüsü). Ayrıca, son on yılda daha fazla ön plana çıkan kültürel çoğulculukta merkezi bir rol oynayan medya girişimi “Bianet” ve müzik şirketi “Kalan Müzik” gibi oluşumlar da sergiye kapsamlı bir bakış açısı sağlamıştır. Örneğin Bianet, Türkiye'de ve uluslararası alanda bilginin üretimi ve dağıtımı için sosyal fayda amacıyla "Bağımsız Medya" kuruluşunun bir bileşeni olmayı hedeflemektedir. Bu hedef doğrultusunda, bakış açısı, Türkiye'deki dil topluluklarının görünmezliği de dahil olmak üzere, tüm sosyal eşitsizliklerin azaltılmasına daha fazla odaklanmayı amaçlamaktadır. Bu yüzden Bianet, bu dilsel grupların kamusal alanını güçlendirmek için - ilk adım olarak - bir Kürtçe çevirmenlik bürosu kurmuştur. Kalan Müzik ise 1980'lerin sonundan bu yana Çingene, Pontus, Yezidi, Kürt, Rum, Ermeni, Alevi ve Yahudi gibi farklı kültürel grupların geleneksel sesleri nedeniyle albümlerini ana müzik platformlarında yayınlayamayan müzisyenler için alternatif bir platform sağlamaktadır. Kültürel çoğulculuğa önemli katkıları bulunan bu iki kurum, serginin ana fikrine bütünlükçü bir bakış açısı katmış ve adı geçen iki kurumdan temsilcilerle yapılan röportajlar da izleyiciye sunulmuştur.

1990’larda yoğunlaşan anadili mücadelesini sergide sunulan materyalin ötesine taşımak ve izleyiciye daha deteylı bilgi sunabilmek amacıyla, sergi boyunca ayrıca panel ve söyleşiler gerçekleşmiştir. Bu etkinliklerden ilki 25 Mayıs 2019 tarihinde sergide odaklanılan dillerin temsilcileri ile yapılan panel olmuştur. Moderatörlüğünü Prof. Dr. Bülent Bilmez’in üstlendiği panelde, anadili mücadelesinde aktif rol almış aktörlerden Yaşar Güven, Hikmet Akçiçek Sevan Değirmenciyan, Zana Farqînî ve İsmail Bucaklişi’nin deneyimleri Türkiye'deki anadili mücadelesine odaklanılmıştır. İkinci etkinlik, 29 Mayıs 2019 tarihinde Türkiye Kültürleri Araştırma Grubu’ndan Elif Yıldız’ın moderatörlüğünü üstlendiği Prof. Dr. Şükrü Aslan’ın (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) katılımıyla gerçekleşen “Türkiye’nin Etnik ve Dilsel Coğrafyası” başlıklı söyleşidir. Söyleşiye adını veren “Türkiye’nin Etnik Coğrafyası: 1927 – 1965 Ana Dil Haritaları” başlıklı çalışma 2015 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yayınları etiketiyle raflardaki yerini almış ve Şükrü Aslan, Sibel Yardımcı, Murat Arpacı ve Öykü Gürpınar tarafından yürütülen projenin sonuçlarının yer aldığı rapor niteliğindedir. Serginin son etkinliği ise 15 Haziran 2019 tarihinde moderatörlüğünü Bianet’ten Nadire Mater’in üstlendiği “Haber merkezinde çok kültürlülük ve çeşitlilik bağlamında "dil"” başlıklı paneldir. Panelde farklı medya kuruluşlarından katılan gazeteciler medyada farklı dillerin görünürlüğünü konusunu tartışılmıştır. Demet Bilge Erkasap (Hürriyet Gazetesi), Faruk Bildirici (Okur temsilcisi), Semra Kardeşoğlu (BirGün Gazetesi), Zülfikar Ali Aydın (HaberTürk TV & web sitesi) ve Prof. Dr. Esra Arsan’ın katıldığı panelde şu sorular gündeme gelmiştir: “Medya içerik üreticileri ve gazeteciler, yaptıkları haberlerde veya yayınladıkları hikayelerde bir ülkede yaşayan insanları ve o ülkenin toplumsal yapısını ne kadar gerçekçi temsil ediyor?”, “Farklı kültürleri ve dilleri o ülkenin medyasında ne sıklıkta ve ne biçimde görebiliyoruz?”, “Televizyon ekranlarına baktığımızda, kendimize benzeyen ve kendi dilimizi konuşan insanlar görmemiz mümkün mü?”, “Bizden farklı dilleri konuşan insanların söylediklerini medya bize ne derece doğru aktarıyor ve yorumluyor?”.

İzleyicinin yoğun ilgisi ile karşılaşan Bir Dilin Peşinde sergisi, ilgi nedeniyle 22 Haziran 2019 tarihine kadar uzatılmıştır.

Proje web sitesi: www.turkiyekulturleri.org