Dijital Yayınlarımız

Hemşinliler: Kamusal Görünürlük

Eser Sahibi: Hikmet Akçiçek, Neşenur Altunkaya & Şafak Şahin
Tür: Envanter / Proje Raporu
Yayın Yılı: 2018

Çalışma, Doğu Karadeniz halklarından Hemşinliler hakkında bilgi edinmek veya bu alanda daha detaylı çalışma yapmak isteyecek araştırmacılara Hemşinliler ve Hemşinlilerin kamusal alanda görünürlüğüne dair bir envanter sunma amacı taşımaktadır.

-  A  +

"(...) Günlük yaşamlarında Hemşinceyi ana dil olarak konuşan doğu grubu Hemşinlileri örgütlenme sürecine diğer halk ve toplumsal kesimlere göre gecikerek girdiler. Bu gecikmede; doğu Hemşinlilerinin hayvancılıkla uğraşan yaylacı bir halk olmaları nedeniyle eğitim ve kent yaşamıyla nispeten geç tanışmaları, sayıca küçük bir topluluk olmaları, kentli eğitimli kesimlerinin gerek Kemalist ideoloji, gerekse sınıf eksenli yaklaşım dolayısıyla etnik, kültürel konulara uzak durmalarının etkisi olduğu söylenebilir. Bu gecikmeye vesile olan özgün bir başka neden de, kültürel de olsa dil temelli bir örgütlülüğün ayrı bir etnik aidiyete tekabül edeceğinden duyulan kaygı olarak ifade edilebilir. Buradaki kaygı Hemşince’nin Ermenice ile olan bağı nedeniyle Ermeni olarak algılanmanın yaratacağı risklerdir.

Bu konuda, dil eksenli olarak Hemşin kimliğine vurgu yapan yaklaşımların toplumda nasıl algılandığı ve hangi kaygılara yol açtığına dair iki örnek yeterince fikir verecektir okuyucuya. 2000 yılında Hemşince ilk film olan, Özcan Alper’in kısa metrajlı Momi filmi İstanbul da bir kültür merkezinde gösterime girdi. Film yoğun ilgi gördü, gösterim birkaç kez tekrarlandı.İstanbul film festivali ve başka illerde de gösterildi. Bu ilgi Ermeni göndermesi yapılarak basına da yansıdı. Bunun üzerine Ankara’da iş ve bürokraside yer alan orta yaş bir grup Hopa Hemşinlisi kaygılanarak Özcan Alper ile görüşmek üzere İstanbul’a geldiler. İfade edilen görüşler Hemşinlilerin bu türden Ermeni geçmişlerine gönderme yapılarak görünür olmasının Hemşin toplumu açısından yaratacağı riskler üzerineydi. Diğer bir kaygı da, bu tür kültürel üretimlerin etnik kargaşa yaratmak amacıyla ‘dış güçler’ tarafından finanse ediliyor olabileceğine dair duyulan kuşku idi. Benzer bir kuşku, kaygı ve itham, ilk anonim Hemşin ezgileri albümü olan VOVA için de dillendirilmişti.

Geçmişlerine dair Ermeni hatırlatması, Hemşinlilerde iki tür reaksiyona neden oluyor. Birincisi; Ermeni bağlantısının azınlık olarak algılanmaya yol açması ve bunun sosyal, siyasal ve ekonomik hayatta yaratacağı olası mağduriyet, dezavantaj ve muamelelerden kaynaklı bir sakınma ve dillendirmeme halidir. İkinci ise, Ermeni kökenli olmayı milliyetçi saiklerle reddeden, bunu Türklüklerine hakaret olarak algılayan milliyetçi yaklaşımdır. (...)" (Sayfa 16 - 17)

Anahtar Sözcükler: