Ferid Demirel - “1979 yılında 18 yaşında lise 2. sınıfa gidiyordum. Bir yol kontrolü sırasında üzerimde bir kağıt bulundu. 21 atasözü yazıyordu o kağıtta. 7 gün gözaltında tuttular o kağıt için. 7. gün ifademi alıp serbest bıraktılar.”
Mehmet Öncü yaşadığı bu olay sonrasında Kürtçe derleme çalışmaları yapmaya karar verir ve 40 yıllık çalışmalarının ürünü olarak geçtiğimiz günlerde 50 bin atasözünden oluşan 4 ciltlik bir kitap yayınlar.
“Gotinên Pêşiyan” (Atasözleri Sözlüğü) adlı bu kitabı Sitav Yayınevi yayınladı.
235 başlıkta topladığı atasözlerinin 27 bini kendi derleme çalışmaları ile, geriye kalanları ise yayınlanmış çalışmalardan elde etmiş olan Öncü,bianet’in sorularını cevapladı.
Derleme çalışmalarına ne zaman başladınız ve nasıl bir çalışma yürütünüz?
Atasözlerini derleme çalışmam ile ilgili hikayem 1979 yılında başlıyor. 1979 yılında 18 yaşında, lise 2. sınıf öğrencisiydim. O zaman, bir yol kontrolü sırasında üzerimde bir kağıt bulundu. O kağıtta 21 (Kürtçe) atasözü vardı. O birkaç söz için 7 gün gözaltında kaldım. 7. gün ifademi aldıktan sonra serbest bırakıldım. O zaman anladım bu dilin üzerinde çok fazla baskı ve zor var diye. İçimde bir ukde olarak kaldı. Eğer bu sözleri derlemezsem biteceklerine dair bir his oluştu içimde. Kaynaklarıyla birlikte mezara gideceklerdi. Bunun üzerine 1979 yılında amatör bir şekilde atasözleri ve folklorik ürünlerin derlemesi işine giriştim.
O dönemler iletişim araçları yoktu, azdı. Görüşmelerde elde ettiğim bilgileri kağıtlara not ediyordum. Sonra yavaş yavaş dijital araçlar çıktı. Bu sefer bunlarla derleme işine giriştim. Bu arada derlediğim şeylerin ele geçmesi korkusuyla annem onları yaktı. 1985-86 yılında oturdum bunları sınıflandırdım. Sınıflandırırken çok güzel şeyler ortaya çıktı. Fıkralar çıktı. Anılar ortaya çıktı. Fabllar ortaya çıktı. Efsane masalları ortaya çıktı. Hepsini birbirinden ayırdım. Bilimsel bir şekilde. 2006 yılının başlarında Doz Yayınları tarafından “Çîrokên Kurdan” (Kürtçe Masallar) adıyla yayınlandı. İçinde 450 masal vardı. 2007 yılında ikinci cildi yayınlandı. 2009 yılında İstanbul Kürt Enstitüsü “Gotinên Pêşiyan” (Atasözleri) adıyla yayınladı. İçinde 7 bin atasözü var. Bu arada bir çok derleme çalışmam kitap olarak yayınlandı. Son olarak da 50 bin atasözünün yer aldığı 4 ciltlik “Gotinên Pêşiyan” yayınlandı.
Sınıflandırmayı neye göre yaptınız?
Bu sözleri, konularına göre sınıflandırdım. Dostluk Bölümü, Akrabalık Bölümü, Erkeklerle İlgili Bölüm, Aşkla İlgili Bölüm, Kadınlarla İlgili Bölüm gibi. Toplam 235 bölümden oluşuyor.
Her bölüm kendi içinde alfabetik bir şekilde sıralandı. Mesela Kadınlarla İlgili bölümde 2 bin söz var. Bunların hepsini alfabetik olarak sıraladım. Ayrıca her bir sözü yorumladım. Varyantlarını yazdım. Varsa bir de hikayesini ekledim. 3 bine yakın hikaye var kitapta.
Yani bu ürün 40 yıllık çalışmanızın bir sonucu.
Evet doğru. Bilmediğim şeyler vardı. Kendi kendimi geliştirdim. Nasıl randevu alacağız, ne yapacağız. Önceleri Kürtçe alfabeyi bilmiyordum. Türkçe alfabe ile Kürtçe yazıyordum. Kürtçe fonetiğin bu alfabeye uymadığını fark ettim. Bir çözüm bulmam gerektiğini düşündüm. Sonra ölümsüz Celadet Bedîrxan’ın alfabesini buldum ve çalışmalarımı bu şekilde devam ettirdim. 84-85 yıllarından sonra profesyonel bir şekilde.
[...]
Söyleşinin devamı için: Bianet
https://m.bianet.org/bianet/kitap/233761-kurtce-atasozunden-gozaltina-alindi-50-binini-kitaplastirdi