Abdulselam Akıncı - 1 Mart 1945 senesinin ilkbaharında Ermenistan’da başkent Erivan’ın 60 km. kuzey batısında bulunan şimdiki adı Aragasotın olan Axbaran kasabasına bağlı adını Elegez dağından alan Elegez köyünde Êzîdî bir Kürt ailede heyecanlı bir gün yaşanır. Gevez adlı kadın altıncı çocuğunu doğurmak üzeredir. Bu heyecan doğacak çocuğun erkek olma ihtimalinin heyecanıdır. Gevez’in kocası Qadir tüm köyün ebeliğini yapan komşuları Sekne adındaki Êzîdî nineyi doğumu gerçekleştirmesi için çağırmak üzere koşarak evden çıkar, ancak eve gelinceye kadar doğum gerçekleşmiş ve bir kız çocuğu dünyaya gelmiştir. Yeni doğan bebeğin kız olması başta anneyi olmak üzere hiç kimseyi memnun etmemiştir. O güne kadar altı çocuk doğurmuştur ve bunların dördü kızdır.
Herkesin yekten duyduğu memnuniyetsizlik bunaydı. Bu durum, erkeğin bariyerler çekerek belirlediği sınırlarda yaşamak zorunda kalan, korkutulmuş, sindirilmiş, çaresiz bırakılmış ve o şekilde inandırılmış bir kadın için ağır ve utanç dolu bir yüktü. Bir kadının dünyaya kendi cinsinden bir çocuk getirmesinin ayıplı, günah ve kabahat olduğuna inanıyor olmasının yüküydü bu. Ve elbette sadece erkeğin şekil vermeye muktedir olduğu bir sosyolojide yaşıyor olduğunun farkındalığına kusursuz bir teslimiyetti aynı zamanda. Kadının, efendisi olan erkeğe ondan daha fazla onunla aynı fikirde olduğuna kendisini inandırma gayretiydi. Bu sebepten ötürü ilk reaksiyon gösterenin anne olması şaşılası bir şey değildi. Ürpertiyi bile ürperten bu korkunç sosyolojik gerçeklik karşısında ilk önce annenin doğan çocuğun kız olmasından hoşnut olmadığını gösteren reaksiyonu işte bu yüzdendi. Fakat bu yükten kurtulmanın bir yolu vardı elbet.
BEBEĞİN GÖBEK BAĞI…
Bu yüzden anne, kocası Qadir’e çocuğun göbeğini kesmemeyi teklif eder, böylece çocuk ölecek ve bu utanç anı da bir süre sonra nasıl olsa unutulup gidecekti. Neden sonra kocası Qadir bunu içine sindiremez ve bebeğin göbek bağını kesmeye karar verirler. Böylece adını ve sesini ilk kez 1964 senesinde Erivan Radyosu’ndan “Welatê Me Kurdîstan e” şarkısıyla milyonlarca Kürt’ün duyacağı Dengbêj Aslîka Qadir dünyaya gelir. Yıllar sonra annesiyle babasının kavga ettiği bir gün Aslîk babasına karşı annesinden yana taraf tutunca babası ona sinirlenecek “sen annenden yana taraf tutuyorsun ama ben olmasaydım annen seni öldürmüştü ve sen şu an yoktun bile” diyecek ve günahına ortak olarak yine anneyi seçecekti. Ve böylece Aslîk annesinin o günü anlatmaya mecbur kalmasıyla kendisi de gerçeği ilk defa o gün öğrenmiş olacaktı. Henüz birkaç saatlik olan bebeğe isim bulmayı düşünürlerken de, evlenmiş çoluk çocuk sahibi olan komşuları Egîtê Şamil çok sevdiği halde evlenemediği ve içinde bir yara olarak kalan gençlik aşkının adının bu yeni çocuğa verilmesini rica eder. Babası komşularını kıramaz ve adını Aslîk koyarlar.
Ailesi Êzîdî Sipkan (Sîpkî) aşiretine mensup. Sipkan aşireti; Irak Musul bölgesinde yerleşik olan Êzîdî bir Kürt aşiretiyken 1800’lü yıllarda göç ettirilip bugünkü Serhat bölgesinin farklı şehirlerinde Rusya’ya ve İran’a karşı güçlü bir sınır hattında güçlü aşiretler yerleştirme maksadıyla zorunlu iskâna tabii tutulurlar.
Dini sebeplerden ötürü tarih boyunca askerlik yapmayı reddeden Êzîdîler daha 1500’lerden itibaren Osmanlı’yla karşı karşıya gelmişlerdi ve tarihsel süreç içerisinde süren bu mücadele, 19. yüzyılın ortalarında Osmanlı bu büyük Kürt aşiretini Musul’dan Serhat Dağları’na yerleştirinceye kadar devam eder.
Nihayetinde bu zorunlu göçün sonucunda bir de Müslüman olma zorunluluğuyla karşı karşıya kalırlar. Bu süre zarfında İslamı tercih edip kalanların dışında, dinlerinden vazgeçmeyen Êzîdî Sipkanlılar hem Müslümanlığı tercih eden diğer akrabaları tarafından uğradıkları baskılar sonucu hem de Osmanlı-Rus savaşlarından kaynaklı sebepler neticesinde büyük kıyımlar ve trajediler yaşayarak göç edip Kafkas yollarına düşerler. Özellikle Ermenistan’da Elegez Dağı’nın yamaçlarına serpişen onlarca Êzîdî Kürt köyü bu yılların eseri. “Mîrek, Rya Teze, Elegez, Camûşvan, Orteçîya, Dêrik, Avşên, Sîpan, Şênkanî, Senger, Sadûns, Avtune, Otêvan, Beroj, Qijla Mara, Hekko, Gelto, Qibixtepe, Sorîk, Tillik” Elegez Dağı’nın etrafına kurulu Kürt köylerinden birkaçı sadece. Ermenistan’ın bu sürgün etno-dinsel topluluğunun bir parçası olan Erivan Radyosu’nun dengbêji Aslîka Qadir’in ailesi, kendileri bunu tam olarak bilmese de, Sipkan aşiretine mensup olmaları dolayısıyla onların da yüksek ihtimalle Kars ya da Ağrı dolaylarından Kafkaslara göç etmek zorunda kaldıklarını ve oraya yerleştiklerini kolaylıkla söyleyebiliriz. İşte bu zorlu yollardan sürgün ola ola dünyaya gelen bu kız çocuğu, savaşın ortasına doğmuş yeni sürgünlüklerin kıyısında olduğundan bihaber kardeşlerine gülümsemeye başlamıştı bile. Aslîka Qadir’in kardeşleri sırasıyla; Nîgar (kız)- Rexbet (kız) –Eslan (erkek) 1 yaşındayken ölür.) Kazbêk (erkek) –Jênîk (kız) –Aslîk (kendisi) ve Wekîl (erkek)- Emirxan (erkek) olmak üzere sekiz kardeşler. Annesinin adı Gevez’dir. Gevez a Celîl derler ona. Babasının adı Qadir’dir. Qadirê Emer diye bilinir. Aslîk’in doğduğu yıl, 1 Ekim 1939’da Almanya’nın Polonya’yı işgal etmesiyle başlayan II. Dünya Savaşı bütün şiddetiyle devam ediyordu. Açlık ve kıtlığın baş gösterdiği böylesi bir zamanda yaşam koşulları sertleşmiş, kimsenin neyin ne olacağını kestiremeden yaşama tutunduğu yıllardı aynı zamanda. Babası nüfus müdürlüğünde memur olarak çalışıyor annesi ve diğer kardeşleri ise çiftçilik yaparak ailenin geçimi sağlamaya çalışıyorlardı. Nihayet Ağustos 1945’te savaş bitince şartlar eskisi gibi olmasa da normalleşmeye doğru evrilir. Aslîk, çocukluğunu köyde geçirir. Okul yaşına geldiğinde ise köylerindeki on yıllık süreli eğitim veren okula kayıt yaptırır ve okul bitinceye kadar burada yaşarlar ailecek.
[...]
Haberin devamı için: gazete duvar https://www.gazeteduvar.com.tr/kultur-sanat/2020/05/17/erivan-radyosunun-yasayan-son-kadin-dengbeji-aslika-qadir/